Είναι ξημερώματα 13 Οκτωβρίου 2026, έχει λίγες ώρες που ολοκληρώθηκε η τελευταία μας εκδήλωση στο Γύθειο Λακωνίας. Το «Νότιο Σέλας», η Σάιλα και ο Παναγιώτης Ντάρμος από τις Καρυές Λακωνίας, κάλεσαν το Πελίτι, τον Παναγιώτη Σαϊνατούδη ιδρυτή του Πελίτι μαζί με τους μουσικούς Θανάση Κλεώπα αρχαία ελληνική λύρα και το Δημήτρη Χιώτη κρητική λύρα να κάνουν μια σειρά τριών εκδηλώσεων στις Καρυές, στη Μονεμβάσια και στο Γύθειο Λακωνίας. Τρεις εκδηλώσεις που η κάθε μια είχε το δικό της χρώμα και άρωμα.
Φτάσαμε στις Καρυές Λακωνίας αργά το απόγευμα στις 10 Οκτωβρίου 2026, με το που κατεβήκαμε από το αυτοκίνητο μας πρόσφεραν τοπικά γλυκά. Εντυπωσιαστήκαμε από τις Καρυές, ένα μικρό ορεινό χωριό χτισμένο στις πλαγιές του Πάρνωνα σε υψόμετρο 950 μέτρων, κοντά στα όρια με την Αρκαδία, τόπο καταγωγής της Σάιλας και του Παναγιώτη Ντάρμα. Έχει 352 μόνιμους κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή του 2021 (με τον χειμερινό πληθυσμό να πέφτει κάτω από 150). Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού του ζει στις Η. Π. Α στην Αυστραλία κ.α. Καλλιεργούν πατάτες, ελιές ενώ τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί τουριστικά. Έχει μια πολύ ωραία γραφική πλατεία, από πέτρα και μεγάλα πλατάνια. Πριν ξεκινήσει η εκδήλωση προλάβαμε να πάμε στις Καρυάτιδες, αντίγραφα των Καρυάτιδων του Ερεχθείου. Οι γνωστές μας Καρυάτιδες πήραν το όνομα τους από εδώ, ταυτίζονται με την αρχαία πόλη Καρυές.
Μετά την εκδήλωση πήγαμε σε ένα καφέ και εκεί ακούσαμε από τον πρόεδρο του χωριού ότι κατάφερε να ανοίξει το νηπιαγωγείο και το δημοτικό σχολείο. Εμείς ξέρουμε ότι τα σχολεία στην επαρχεία αλλά ακόμη και στις πόλης συρρικνώνονται και κλείνουν, εδώ έγινε το αντίστροφο.
Πρώτη φορά ακούω να ανοίγει σχολείο στην επαρχία, ο Παναγιώτης Μέντης ένας νεαρός κτηνοτρόφος μόνιμος κάτοικος του χωριού έκανε πράξη κάτι που μου έδωσε πολύ χαρά. Όπου κλείνουν τα σχολεία σημαίνει ότι αργά ή γρήγορα θα σβήσει και η κοινότητα γιατί δεν θα έρθουν νέα ζευγάρια, δεν θα έρθουν παιδιά που θα συνεχίσουν να ζουν στην πατρογονική γη. Πολλά μπράβο σε όλους τους κατοίκους.
Φτάσαμε αργά το βράδυ στο κτήμα του Παναγιώτη και της Σάιλας Ντάρμου στη Σκάλα Λακωνίας. Το πρωί η μέρα μας ξεκίνησε με ξενάγηση. Είχα ακούσει για την οικογένεια Ντάρμου από τη Βεατρίκη Βίντερσαιν στις αρχές του 1990 όπου ερχόταν να το πιστοποιήσει ως βιολογικό αγρόκτημα. Είναι από τα πρώτα πιστοποιημένα βιολογικά αγροκτήματα στην Ελλάδα.
Σήμερα συνεχίζουν τα νέα παιδιά καλλιεργώντας ελιές, λάιμ, κ.α εφαρμόζοντας τις αρχές τις βιολογικής και της αναγεννητικής γεωργίας.
Στην αναγεννητική γεωργία αφετηρία έχει το έδαφος, η αύξηση της οργανικής ουσίας και της γονιμότητας. Φροντίζουμε τη βιοποικιλότητα μέσα και γύρω από το αγρόκτημα. Φροντίζουμε για την καλύτερη απορρόφηση και συγκράτηση του νερού στο έδαφος. Επιδιώκουμε τη μειωμένη της κατεργασία του εδάφους, φροντίζουμε για τη διατήρηση της δομής και της μικροβιακής ζωή του εδάφους. Φυτεύουμε είδη όπως τα ψυχανθή/τριφύλλι ανάμεσα στις κύριες καλλιέργειες για αζωτοδέσμευση και προστασία του εδάφους. Στοχεύουμε στη αμειψισπορά και στην εναλλαγή διαφορετικών καλλιεργειών σε τακτά χρονικά διαστήματα. Χρησιμοποιούμε φυτά στο έδαφος ώστε να τρέφουν τους μικροοργανισμούς. Χρησιμοποιούμε οργανικά υλικά για να αξιοποιήσουμε το κόμποστ και τα φυσικά λιπάσματα.
Το βράδυ στις 11 Οκτωβρίου 2026 είχαμε εκδήλωση στη Μονεμβασιά στην κινηματογραφική λέσχη. Εδώ είδαμε κάτι άλλο πολύ ωραίο, το παλιό δημοτικό σχολείο μετατράπηκε σε κινηματογραφική λέσχη. “Η Κινηματογραφική Λέσχη Μονεμβασίας δραστηριοποιείται ενεργά στην πολιτιστική ζωή του Δήμου Μονεμβασιας, διοργανώνοντας τακτικές προβολές”.
Το παλιό δημοτικό σχολείο αντί να γεμίσει αγριόχορτα έγινε ένα κέντρο πολιτισμού. Οι άνθρωποι της Κινηματογραφικής Λέσχης μας είπαν στο τέλος της εκδήλωσης: εμείς εδώ χάσαμε ακόμη και τα ωραία γαρίφαλα που είχαμε κάποτε στην περιοχή. Δόθηκε μια υπόσχεση ότι την επόμενη φορά που θα έρθουμε θα βρούμε στον κήπο της Κινηματογραφικής Λέσχης γαρίφαλα που να μυρίζουν.
Στο τέλος της εκδήλωσης ήρθε ένας κύριος και μου λέει: πολύ ωραία όλα αυτά που μας είπατε, εγώ είμαι από την Αθήνα και με πολύ μεράκι και αγάπη ξεκινήσαμε και φύγαμε με τη γυναίκα μου από την Αθήνα. Εδώ είχαμε να αντιμετωπίσουμε ένα πολύ μεγάλο θέμα ότι οι γείτονες όλοι ψεκάζουν με δηλητήρια. Μου είχαν πει κάποτε οι φίλοι μου εσύ θέλεις να φύγεις, τους γείτονες τους ρώτησες;”
Μετά την εκδήλωση πήγαμε στην Μονεμβάσια καθώς αναζητούσαμε που θα πάμε για να φάμε έγινε διακοπή ρεύματος και στη διάρκεια της εκδήλωσης έγινε δύο φορές διακοπή ρεύματος, δεν είναι τίποτα αυτονόητο και δεδομένο. Όλα τα φώτα μέσα σε ένα λεπτό έσβησαν. Είχα καιρό να ζήσω διακοπή ρεύματος, το ρεύμα επανήλθε πολύ γρήγορα, αλλά εδώ είναι που λέμε τι μπορούμε να κάνουμε αν η διακοπή είναι παρατεταμένη; Το μαγαζί που βρήκαμε να φάμε μας σέρβιρε: χόρτα, φάβα, χορτόπιτα πίτα κ.α.
Η τελευταία μας εκδήλωση έγινε στο Γύθειο Λακωνίας τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026. Φτάνοντας στο Πνευματικό Κέντρο Γυθείου μας περίμενε ο Παναγιώτης Μανιατάκος ο τοπικός συνεργάτης της Σάιλα για την εκδήλωση. Ο Παναγιώτης είχε έρθει στη Γιορτή Σπόρων του Πελίτι το 2012 τη χρονιά που είχε έρθει και ο Ευτύχης Μπλέτσας, θυμόταν την εμπειρία του ως κάτι πολύ ιδιαίτερο.
Μετά ήρθαν και άλλοι καλλιεργητές αρκετοί με θυμόταν όταν ο σκηνοθέτης Μανούσος Μανουσάκης με είχε καλέσει στη γιορτή της Ελιάς και του Λαδιού το 2017 αλλά και από άλλες επισκέψεις στην περιοχή.
Η αλληλεπίδραση με τον κόσμο ήταν πολύ μεγάλη σε όλες τις εκδηλώσεις, στο Γύθειο ήρθαν άνθρωποι και με ευχαρίστησαν για την ομιλία μου “είχαμε καιρό να ακούσουν τέτοια ομιλία”, ήταν αυτό ακριβώς που μου έλεγαν και πριν ένα χρόνο στην Αμοργό και στην Κρήτη.
Μέσα από αυτές τις τρεις εκδηλώσεις αναθερμάναμε τις σχέσεις μας με παλιούς φίλους και συνεργάτες και γνωρίσαμε νέους φίλους. Δώσαμε μια υπόσχεση να βρεθούμε ξανά σε ένα χρόνο όπου θα μοιραστούμε σπόρους και εμπειρίες.
Οι καλλιεργητές της περιοχής που κρατάνε το δικό τους σπόρο γνωρίστηκαν με καλλιεργητές που αναζητούν παραδοσιακό σπόρο. Ενώ είναι στον ίδιο τόπο δεν γνωρίζονται οι άνθρωποι, αυτή η συνάντηση έδωσε την ευκαιρία να γνωριστούν.
Σε αυτό το άγγιγμα των καρδιών συνέβαλαν και οι μουσικοί μας ο Θανάσης Κλεώπας με τη μοναδική του φωνή και την αρχαία ελληνική λύρα που είχε σταματήσει να παίζεται για περίπου 16 αιώνες (1.600 χρόνια) και ο Δημήτρης Χιώτης με την κρητική λύρα μας έφεραν πιο κοντά.
Οι εκδηλώσεις ολοκληρώθηκαν, οι σπόροι μπήκαν στη γη, οι μνήμες ξύπνησαν.
Γνωρίσαμε ανθρώπους από πολλές περιοχές της Λακωνίας και από άλλες περιοχές της Πελοποννήσου που ήρθαν να μας συναντήσουν. Γνωρίσαμε και πολλούς Έλληνες που ζουν στο εξωτερικό και επισκέπτονται τα πατρογονικά τους εδάφη.
Οι εκδηλώσεις έκλεισαν κάνοντας έναν κύκλο και στέλνοντας τις προσευχές μας για ειρήνη, αγάπη και συνεργασία και κάνοντας μια αγκαλιά ο ένας στον άλλο.
Συζητώντας με το Θανάση Κλεώπα για τις εκδηλώσεις στην Πελοπόννησο μου είπε ότι άλλαξε η γνώμη του για τους Λακεδαιμόνιους. Καθώς και ο ίδιος είναι Λάκωνας, δεν περίμενε να είναι τόσο δεκτικοί στις αγκαλιές που κάναμε στο τέλος των εκδηλώσεων. Τα πάντα ρει.
Το ταξίδι συνεχίζεται.